در آن نفس که بمیرم در آرزوی تو باشم                    بدان امید دهم جان که خاک کوی تو باشم

واژهای آرزوی،کوی،جوی،روی،موی: جناس اختلافی

به وقت صبح قیامت که سرزخاک برآرم                     به گفت و گوی تو خیزم به جست وجوی تو باشم

به مجعمی که در آیند شاهدان دو عالم                     نظربه سوی تو دارم غلام روی تو باشم

شاهدان دو عالم : کنایه از زیبا رویان دنیا و فرشتگان عالم ملکوت و حوریان بهشتی –روی ،سوی : جناس اختلافی – مجمع : کنایه از قیامت

حدیث روضه نگویم،گل بهشت نبویم                       جمال حور نجویم ،دوان به سوی تو باشم

نبویم ایهام دارد : 1-بو نمیکنم 2- آرزو نمیکنم – نگویم ،نبویم ،نجویم :جناس اختلافی – بهشت ،حور ،روضه : مراعات نظیر

به خوابگاه عدم گر هزار سال بخسبم          به خواب عافیت آن گه به بوی موی تو باشم

بوی ایهام دارد :1- آرزو2- رایحه – بوی ،موی : جناس اختلافی – خوابگاه عدم ،خواب عافیت : تناسب

می بهشت ننوشم ز جام ساقی رضوان      مرا به باده چه حاجت که مست بوی تو باشم

مراعات نظیر : ننوشم ،جام ،ساقی ، باده ، مست ،می

هزار بادیه سهل است با وجود تو رفتن      اگر خلاف کنم سعدیا به سوی تو باشم

بادیه : بیابان ، در اینجا کنایه از دشواریهای راه عشق است

غزلی عاشقانه از سعدی

دل می رود ز دستم صاحب دلان ،خدارا       دردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا

دل از دست رفتن : کنایه از خود بی خود شدن ، اختیار از کف دادن – دردا : شبه جمله است برای بیان افسوس و تاسف – تضاد : پنهان و آشکار – کنایه : دل می رود ز دستم صاحب دلان

کشتی شکستگانیم ای باد شرطه برخیز       باشد که باز ببینیم دیدار آشنا را

تشخیص : ای باد شرطه – مراعات نظیر : کشتی ، باد شرطه – جناس : باد ، باز

ده روز مهر گردون افسانه است و افسون    نیکی به جای یاران فرصت شمار یارا

ای صاحب کرامت شکرانه ی سلامت      روزی تفقدی کن درویش بینوا را

روزی ایهام دارد : 1- یک روز 2- رزق ، معاش

آسایش دوگیتی تفسیر این دو حرف است:      با دوستان مروت ،با دشمنان مدارا

تضاد : دوستان ، دشمنان

هنگام تنگ دستی در عیش کوش و مستی     کاین کیمیای هستی قارون کند گدا را

متناقض نما (پارادو کس ): عیش و نوش با تنگدستی میسر نمیشود ولی حافظ ما را به آن دعوت می کند . به این تناقض گویی های شاعرانه متناقض نما می گویند . – جناس : مستی و هستی – تلمیح – تضاد : قارون ، گدا – کنایه : تنگ دستی (کنایه از فقر )

سرکش مشو که چو شمع از غیرتت بسوزد      دلبر که در کف او موم است سنگ خارا

تشبیه : چو شمع – تضاد : موم و سنگ خارا – کنایه : سرکش ،نا فرمان – مصراع دوم کنایه از قدرت و اختیار مطلق داشتن – مراعات نظیر : سرکش ، شمع

آینه ی سکندر جام می است بنگر           تا برتو عرضه دارد احوال ملک دارا

تشبیه : آیینه ی سکندر به جام می تشبیه شده است – استعاره : جام می ، استعاره از قلب آگاه عارف – تلمیح  - جناس : دارد دارا

خوبان پارسی گو،بخشندگان عمرند        ساقی بده بشارت رندان پارسا را

حافظ به خود نپوشید این خرقه ی می آلود     ای شیخ پاکدامن ،معذور دار مارا

اکسیر عشق

اکسیر عشق : اضافه تشبیهی ،عشق به اکسیر تشبیه شده

از در درامدی و من از خود به در شدم        گویی کز این جهان به جهان دگر شدم

درد و در :جناس تام –من از خود به در شدم : کنایه از مدهوش شدن- کز این جهان به جهان دگر شدم : کنایه از مردن ،جناس – در،دگر : جناس افزایشی

گوشم به راه ، تا که خبر می دهد ز دوست      صاحب خبر بیامد و من بیخبر شدم

گوشم : کنایه از منتظر بودن – صاحب خبر : ایهام :1- خبر دار بودن (صاحب خبر)2-معشوق خبر از او بود- خبر ،بی خبر : جناس افزایشی

گفتم ببینمش مگرم درد اشتیاق             ساکن شود ، بدیدم و مشتاق تر شدم

درد اشتیاق : پارادوکس

چون شبنم اوفتاده بدم پیش آفتاب         مهرمبه جان رسید و به عیوق برشدم

اوفتاده : ایهام :1- تواضع 2- افتادن – آفتاب : استعاره از معشوق – مهرم به جان رسید : کنایه از مقام یافتن – مهر : ایهام : 1-خورشید ، با آفتاب و عیوق تناسب دارد 2-عشق

دوستم نداد قوت رفتن به پیش دوست    چندی به پای رفتم و چندی به سر شدم

پا و سر : تناسب

تا رفتنش ببینم و گفتنش بشنوم     از پای تا به سر همه سمع و بصر شدم

گفتنش بشنوم : باسمع در ارتباط است – پای تا به سر : کنایه از تمام وجود – سمع : نشر 2 – بصر : نشر 1 – پای و سر : تناسب

من چشم از او چگونه توانم نگاه داشت    کاول نظر به دیدن او دیده ور شدم

چشم و نگاه : تناسب – دیده و دیدن : جناس اختلافی – دیده ور شدم: کنایه از آگاه

بیزارم از وفای تو ،یک روز و یک زمان   مجموع اگر نشستم و خرسند اگر شدم

روز و زمان : تناسب

او راخود التفات

که به ما سوافه کردی                                                                  همه سایه ی هما را